Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 może w istotny sposób zmienić sposób oceny wielu umów kredytu konsumenckiego. Trybunał jednoznacznie przesądził, że kredytodawca nie może naliczać odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu, takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe.

Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że jest to jedynie zakaz określonej praktyki. W rzeczywistości jednak znaczenie tego wyroku jest znacznie szersze. Nie dotyczy on bowiem wyłącznie konstrukcji jednego elementu umowy, lecz uderza w sam sposób, w jaki kredytodawcy przedstawiają konsumentowi informacje o koszcie kredytu.

To właśnie ten aspekt – obowiązki informacyjne – ma kluczowe znaczenie dla oceny skutków prawnych tego typu umów.

Obowiązki informacyjne jako fundament umowy kredytu

Dyrektywa 2008/48 oraz implementująca ją ustawa o kredycie konsumenckim opierają się na założeniu, że konsument powinien podejmować decyzję w oparciu o przejrzyste i porównywalne dane. Dlatego kredytodawca zobowiązany jest do jasnego określenia m.in. kwoty kredytu, kosztów, oprocentowania, RRSO oraz całkowitej kwoty do zapłaty.

Nie są to elementy techniczne – to podstawowe informacje pozwalające zrozumieć rzeczywisty ciężar zobowiązania.

Mechanizm naliczania odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu powoduje, że ta przejrzystość zostaje utracona.

Gdzie zaczyna się problem: kwota kredytu i jej znaczenie

Punktem wyjścia jest sposób rozumienia całkowitej kwoty kredytu. Trybunał wyraźnie wskazał, że jest to wyłącznie kwota faktycznie udostępniona konsumentowi.

Tymczasem w praktyce rynkowej kredytodawcy często posługują się pojęciami zbliżonymi do „całkowitej kwoty kredytu”, które obejmują nie tylko środki wypłacone konsumentowi, ale również koszty kredytu.

Wprowadzanie do umowy takich pojęć, nieznanych ustawie i odbiegających od jej definicji, prowadzi do sytuacji, w której konsument nie jest w stanie jednoznacznie ustalić, jaka kwota została mu faktycznie udostępniona.

W efekcie dochodzi do wprowadzenia konsumenta w błąd co do podstawowego parametru umowy, jakim jest wysokość kredytu, od której zależy ocena całego zobowiązania.

Oprocentowanie, które nie mówi prawdy

To zniekształcenie przekłada się bezpośrednio na sposób prezentowania oprocentowania. Ustawa wymaga bowiem nie tylko wskazania jego wysokości, lecz także określenia warunków jego stosowania, czyli w szczególności tego, od jakiej kwoty odsetki są naliczane.

W sytuacji, w której kredytodawca nalicza odsetki również od pozaodsetkowych kosztów kredytu, powstaje problem o charakterze fundamentalnym, którego nie da się usunąć poprzez prostą interpretację umowy. W każdym możliwym wariancie dochodzi bowiem do naruszenia obowiązków informacyjnych.

Jeżeli z umowy nie wynika w sposób jednoznaczny, że odsetki naliczane są również od kosztów kredytu, konsument nie otrzymuje pełnej informacji o warunkach stosowania oprocentowania. Nie wie zatem, od jakiej kwoty faktycznie naliczane są odsetki, co oznacza, że obowiązek informacyjny nie został spełniony.

Jeżeli natomiast taki mechanizm wynika z umowy, to oznacza to, że oprocentowanie stosowane jest również do kwot, które – zgodnie z dyrektywą 2008/48 i wykładnią TSUE – nie mogą stanowić podstawy naliczania odsetek. W takiej sytuacji konsument otrzymuje wprawdzie informację, ale jest to informacja sprzeczna z prawem, a więc również wprowadzająca w błąd.

W efekcie niezależnie od przyjętej konstrukcji umowy dochodzi do tej samej konsekwencji: konsument nie jest w stanie ustalić rzeczywistego kosztu kredytu ani porównać oferty z innymi produktami dostępnymi na rynku. Informacja o oprocentowaniu i warunkach jego zastosowania, która powinna stanowić jeden z podstawowych punktów odniesienia przy ocenie zobowiązania, zostaje w ten sposób pozbawiona swojej funkcji.

RRSO – liczba, która przestaje mieć znaczenie

Jeszcze wyraźniej widać to na przykładzie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. RRSO ma stanowić syntetyczną informację o całkowitym koszcie kredytu i pozwalać konsumentowi na porównanie ofert dostępnych na rynku.

Jeżeli jednak koszt ten zostaje powiększony o odsetki naliczane od kwot, które nie powinny być oprocentowane, to już na poziomie danych wejściowych dochodzi do błędu. W takiej sytuacji nawet matematycznie poprawne zastosowanie wzoru prowadzi do wyniku, który nie oddaje rzeczywistego – w rozumieniu prawa – kosztu kredytu.

Nie mamy tu do czynienia z drobną nieścisłością, lecz z sytuacją, w której parametr mający kluczowe znaczenie dla decyzji konsumenta zostaje systemowo zniekształcony.

Problem ten pogłębia dodatkowo sposób, w jaki kredytodawcy ujmują skredytowane koszty kredytu w samym równaniu RRSO. Zgodnie z przyjętą metodologią, koszty ponoszone przez konsumenta w momencie uruchomienia kredytu powinny zostać uwzględnione jako pierwszy przepływ po stronie spłat i kosztów. Tymczasem w praktyce skredytowane koszty kredytu często nie są ujmowane w ten sposób, mimo że faktycznie obciążają konsumenta już na początku trwania umowy.

W efekcie dochodzi do sytuacji, w której:

• z jednej strony koszty te wpływają na wysokość zobowiązania i naliczanych odsetek,
• z drugiej strony nie są prawidłowo uwzględniane w strukturze przepływów przy obliczaniu RRSO.

Taka niespójność powoduje, że RRSO nie tylko opiera się na zawyżonych kosztach, ale również jest obliczane przy wykorzystaniu założeń, które nie odpowiadają rzeczywistemu przebiegowi umowy.

W rezultacie konsument otrzymuje parametr, który sprawia wrażenie precyzyjnego i obiektywnego, podczas gdy w rzeczywistości nie odzwierciedla ani rzeczywistego kosztu kredytu, ani rzeczywistego sposobu jego spłaty.

Kwota do zapłaty – więcej niż powinno być

Podobny problem dotyczy całkowitej kwoty do zapłaty. Jest to jedna z najważniejszych informacji dla kredytobiorcy – pokazuje bowiem, ile w rzeczywistości będzie musiał oddać.

Jeżeli jednak obejmuje ona odsetki naliczane od kosztów kredytu, to zostaje sztucznie zawyżona. Konsument nie tylko płaci więcej, ale jednocześnie nie jest w stanie ustalić, jaka część tej kwoty wynika z rzeczywistego kosztu kredytu, a jaka z zastosowania niedopuszczalnego mechanizmu.

Brak przejrzystości w spłacie

Nieprawidłowości dotyczą również sposobu prezentowania spłaty kredytu. W wielu przypadkach konsument nie otrzymuje informacji, jaka część raty obejmuje koszty kredytu oraz odsetki naliczone od tych kosztów.

To dodatkowo utrudnia ocenę rzeczywistego zakresu zobowiązania.

Co wynika z tego dla oceny prawnej umowy

W efekcie wszystkie kluczowe parametry umowy – od kwoty kredytu, przez oprocentowanie, aż po RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty – przestają spełniać swoją funkcję informacyjną.

Konsument nie otrzymuje spójnego obrazu zobowiązania i nie ma realnej możliwości porównania oferty z innymi produktami dostępnymi na rynku.

To właśnie w takich sytuacjach ustawodawca przewidział szczególny mechanizm ochrony – sankcję kredytu darmowego.

Sankcja kredytu darmowego jako reakcja na naruszenie

Sankcja kredytu darmowego polega na pozbawieniu kredytodawcy prawa do wynagrodzenia w przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych.

Nie jest to forma rekompensaty dla konsumenta, lecz instrument mający zapewnić przestrzeganie standardów wynikających z dyrektywy 2008/48. Jej funkcją jest wyeliminowanie sytuacji, w której nieprawidłowe konstruowanie informacji o kredycie pozostaje dla przedsiębiorcy opłacalne.

Wnioski po wyroku TSUE

Wyrok TSUE C-744/24 pokazuje, że określony sposób konstruowania kredytu prowadzi do systemowego zniekształcenia informacji przekazywanej konsumentowi.

A skoro tak, to ocena takich umów powinna koncentrować się nie na pojedynczych elementach ich treści, lecz na tym, czy konsument rzeczywiście otrzymał rzetelną i kompletną informację o kosztach zobowiązania.

Jeżeli odpowiedź na to pytanie jest negatywna, konsekwencją – zgodnie z ustawą – powinna być sankcja kredytu darmowego.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok, który może istotnie wpłynąć na sytuację milionów konsumentów posiadających kredyty i pożyczki. W sprawie o sygnaturze C-744/24 TSUE jednoznacznie przesądził, że bank nie ma prawa naliczać odsetek od kwot, które nie zostały faktycznie wypłacone kredytobiorcy. To rozstrzygnięcie stanowi ważny krok w kierunku wzmocnienia ochrony konsumentów i podważa utrwaloną przez lata praktykę sektora bankowego.

Sprawa przeciwko bankowi Pekao S.A.

Postępowanie, które doprowadziło do wydania wyroku, rozpoczęło się 26 maja 2022 r. Konsument zawarł wówczas z Bankiem Polska Kasa Opieki S.A. umowę pożyczki na kwotę 150 000 zł. W rzeczywistości jednak do jego dyspozycji trafiło 133 214,92 zł. Różnica – ponad 16 tys. zł – została przeznaczona na skredytowaną składkę ubezpieczeniową.

Problem polegał na tym, że bank naliczał odsetki od całej kwoty wskazanej w umowie, a więc także od tej części, która nigdy nie została wypłacona klientowi. W efekcie całkowity koszt pożyczki przekroczył 73 tys. zł, a same odsetki wyniosły ponad 57 tys. zł.

Konsument zakwestionował taki sposób rozliczeń i skorzystał z tzw. sankcji kredytu darmowego, domagając się zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Sprawa trafiła do Sądu Rejonowego we Włodawie, który skierował pytania prejudycjalne do TSUE.

TSUE: odsetki tylko od wypłaconego kapitału

Trybunał rozwiał wątpliwości, które od lat dzieliły polskie sądy. W wydanym wyroku wskazał, że oprocentowanie kredytu może dotyczyć wyłącznie kwoty faktycznie udostępnionej konsumentowi. Tym samym zakwestionował praktykę polegającą na naliczaniu odsetek również od kosztów pozaodsetkowych, takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe doliczane do kredytu.

Rozstrzygnięcie to ma fundamentalne znaczenie dla oceny ważności wielu umów kredytowych zawartych na rynku.

Jak podkreśla radca prawny Karolina Wysmułek z Kancelarii Wysmułek, Sysło i Wspólnicy: 

Miliony umów pod znakiem zapytania

Znaczenie wyroku wykracza daleko poza jednostkowy spór. Na polskim rynku funkcjonują miliony umów kredytów konsumenckich, w których stosowano podobne rozwiązania – polegające na doliczaniu kosztów do kapitału i naliczaniu od nich odsetek.

Wyrok TSUE może zatem wyznaczyć nowy kierunek orzecznictwa i przyczynić się do ujednolicenia rozbieżnych dotąd stanowisk sądów krajowych.

– Przez lata konsumenci byli obciążani dodatkowymi kosztami w sposób, który nie zawsze był dla nich czytelny. Banki wykorzystywały konstrukcje umowne pozwalające na zwiększanie podstawy naliczania odsetek. Dzisiejsze rozstrzygnięcie pokazuje, że takie praktyki nie znajdują oparcia w prawie unijnym – wskazuje adwokat Paweł Sysło z Kancelarii Wysmułek, Sysło i Wspólnicy.

Realne konsekwencje dla konsumentów

W praktyce wyrok TSUE może otworzyć drogę do dochodzenia roszczeń przez kredytobiorców. W przypadku stwierdzenia naruszeń możliwe jest zastosowanie sankcji kredytu darmowego, co oznacza obowiązek zwrotu przez konsumenta jedynie kapitału – bez odsetek i innych kosztów.

Dla wielu osób może to oznaczać możliwość odzyskania znaczących kwot już wpłaconych na rzecz banków.

Wyrok wpływa również na standard informacyjny, jaki musi być spełniony przy zawieraniu umów kredytowych. Konsument powinien w sposób jasny i jednoznaczny wiedzieć, od jakiej kwoty naliczane są odsetki. Brak takiej przejrzystości może prowadzić do zakwestionowania całej konstrukcji umowy.

Nowe otwarcie w sporach z bankami

Rozstrzygnięcie TSUE w sprawie C-744/24 wpisuje się w szerszy trend wzmacniania ochrony konsumentów w relacjach z instytucjami finansowymi. Może ono stanowić impuls do dalszych działań zarówno po stronie kredytobiorców, jak i pełnomocników procesowych.

Z perspektywy kancelarii zajmujących się sporami z bankami jest to istotny punkt odniesienia w prowadzonych i przyszłych postępowaniach.

Wyrok potwierdza bowiem zasadę, która powinna być oczywista: odsetki mogą być naliczane wyłącznie od środków faktycznie udostępnionych konsumentowi. Wszelkie odstępstwa od tej reguły mogą zostać uznane za naruszenie prawa i prowadzić do daleko idących konsekwencji dla banków.

Przełomowy wyrok TSUE w sprawie C-744/24. Koniec naliczania odsetek od „niewypłaconych” kwot

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok, który może istotnie wpłynąć na sytuację milionów konsumentów posiadających kredyty i pożyczki. W sprawie o sygnaturze C-744/24 TSUE jednoznacznie przesądził, że bank nie ma prawa naliczać odsetek od kwot, które nie zostały faktycznie wypłacone kredytobiorcy. To rozstrzygnięcie stanowi ważny krok w kierunku wzmocnienia ochrony konsumentów i podważa utrwaloną przez lata praktykę sektora bankowego.

Sprawa przeciwko bankowi Pekao S.A.

Postępowanie, które doprowadziło do wydania wyroku, rozpoczęło się 26 maja 2022 r. Konsument zawarł wówczas z Bankiem Polska Kasa Opieki S.A. umowę pożyczki na kwotę 150 000 zł. W rzeczywistości jednak do jego dyspozycji trafiło 133 214,92 zł. Różnica – ponad 16 tys. zł – została przeznaczona na skredytowaną składkę ubezpieczeniową.

Problem polegał na tym, że bank naliczał odsetki od całej kwoty wskazanej w umowie, a więc także od tej części, która nigdy nie została wypłacona klientowi. W efekcie całkowity koszt pożyczki przekroczył 73 tys. zł, a same odsetki wyniosły ponad 57 tys. zł.

Konsument zakwestionował taki sposób rozliczeń i skorzystał z tzw. sankcji kredytu darmowego, domagając się zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Sprawa trafiła do Sądu Rejonowego we Włodawie, który skierował pytania prejudycjalne do TSUE.

TSUE: odsetki tylko od wypłaconego kapitału

Trybunał rozwiał wątpliwości, które od lat dzieliły polskie sądy. W wydanym wyroku wskazał, że oprocentowanie kredytu może dotyczyć wyłącznie kwoty faktycznie udostępnionej konsumentowi. Tym samym zakwestionował praktykę polegającą na naliczaniu odsetek również od kosztów pozaodsetkowych, takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe doliczane do kredytu.

Rozstrzygnięcie to ma fundamentalne znaczenie dla oceny ważności wielu umów kredytowych zawartych na rynku.

Jak podkreśla radca prawny Karolina Wysmułek z Kancelarii Wysmułek, Sysło i Wspólnicy: – TSUE w sposób jednoznaczny potwierdził, że konsument nie może ponosić kosztów związanych z oprocentowaniem kwot, których faktycznie nie otrzymał. W naszej ocenie wiele umów kredytowych opierało się na mechanizmach, które nie spełniały standardów transparentności i rzetelności.

Miliony umów pod znakiem zapytania

Znaczenie wyroku wykracza daleko poza jednostkowy spór. Na polskim rynku funkcjonują miliony umów kredytów konsumenckich, w których stosowano podobne rozwiązania – polegające na doliczaniu kosztów do kapitału i naliczaniu od nich odsetek.

Wyrok TSUE może zatem wyznaczyć nowy kierunek orzecznictwa i przyczynić się do ujednolicenia rozbieżnych dotąd stanowisk sądów krajowych.

Realne konsekwencje dla konsumentów

W praktyce wyrok TSUE może otworzyć drogę do dochodzenia roszczeń przez kredytobiorców. W przypadku stwierdzenia naruszeń możliwe jest zastosowanie sankcji kredytu darmowego, co oznacza obowiązek zwrotu przez konsumenta jedynie kapitału – bez odsetek i innych kosztów.

Dla wielu osób może to oznaczać możliwość odzyskania znaczących kwot już wpłaconych na rzecz banków.

Wyrok wpływa również na standard informacyjny, jaki musi być spełniony przy zawieraniu umów kredytowych. Konsument powinien w sposób jasny i jednoznaczny wiedzieć, od jakiej kwoty naliczane są odsetki. Brak takiej przejrzystości może prowadzić do zakwestionowania całej konstrukcji umowy.

Nowe otwarcie w sporach z bankami

Rozstrzygnięcie TSUE w sprawie C-744/24 wpisuje się w szerszy trend wzmacniania ochrony konsumentów w relacjach z instytucjami finansowymi. Może ono stanowić impuls do dalszych działań zarówno po stronie kredytobiorców, jak i pełnomocników procesowych.

Z perspektywy kancelarii zajmujących się sporami z bankami jest to istotny punkt odniesienia w prowadzonych i przyszłych postępowaniach.

Wyrok potwierdza bowiem zasadę, która powinna być oczywista: odsetki mogą być naliczane wyłącznie od środków faktycznie udostępnionych konsumentowi. Wszelkie odstępstwa od tej reguły mogą zostać uznane za naruszenie prawa i prowadzić do daleko idących konsekwencji dla banków.

W dyskusji o obowiązkach informacyjnych banków bardzo często punkt ciężkości przesuwa się na treść umowy. Analizuje się zapisy, tabele, definicje. Tymczasem z perspektywy ochrony konsumenta kluczowe pytanie brzmi zupełnie inaczej: czy konsument rzeczywiście rozumiał, co podpisuje?

Ponieważ obowiązek informacyjny nie zaczyna się i nie kończy na dokumencie. Jego istotą jest doprowadzenie do sytuacji, w której kredytobiorca podejmuje świadomą decyzję ekonomiczną.

Jak powinna wyglądać prawidłowa informacja przy zawieraniu umowy kredytu?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, warto odwrócić perspektywę i wyobrazić sobie, jak powinna wyglądać rzetelna rozmowa z konsumentem zawierającym umowę kredytu.

Konsument powinien otrzymać nie tylko podstawowe dane – wysokość raty czy całkowity koszt kredytu. Powinien także usłyszeć, z czego ten koszt wynika.

W szczególności powinien zostać jasno poinformowany, że:

• do kredytu doliczane są koszty pozaodsetkowe, takie jak prowizja,
• koszty te są finansowane w kredycie konsumenckim,
• w konsekwencji od tych kosztów naliczane są odsetki przez cały okres kredytowania.

Taka informacja powinna być przekazana wprost, w sposób zrozumiały i niewymagający specjalistycznej wiedzy.

Konsekwencje ekonomiczne umowy kredytu dla konsumenta

Samo wskazanie mechanizmu nie jest wystarczające. Konsument powinien również rozumieć jego skutki.

Dlatego prawidłowe wykonanie obowiązku informacyjnego wymaga także poinformowania, że:

• finansowanie kosztów pozaodsetkowych zwiększa całkowity koszt kredytu,
• koszt ten wynika nie tylko z samej prowizji, ale również z naliczanych od niej odsetek.

Bez takiego wyjaśnienia konsument nie jest w stanie ocenić, ile naprawdę kosztuje oferowany produkt.

Obowiązek przedstawienia alternatywy w umowie kredytu konsumenckiego

Kluczowym elementem rzetelnej informacji jest także przedstawienie realnej alternatywy.

Konsument powinien wiedzieć, że:

• może pokryć koszty pozaodsetkowe ze środków własnych,
• takie rozwiązanie prowadzi do obniżenia całkowitego kosztu kredytu.

Co więcej, aby decyzja była świadoma, konsument powinien mieć możliwość porównania obu wariantów – z finansowaniem kosztów i bez niego.

Dopiero w takiej sytuacji można mówić o rzeczywistym wyborze.

Standard teoretyczny a praktyka rynkowa

W praktyce rynkowej powyższy model informowania konsumenta rzadko znajduje odzwierciedlenie.

Najczęściej konsument otrzymuje:

• jedną, gotową ofertę,
• bez przedstawienia wariantów,
• bez wyjaśnienia mechanizmów kosztowych,
• bez informacji o wpływie konstrukcji kredytu na jego całkowity koszt.

Informacja, nawet jeśli formalnie obecna w dokumentacji, nie jest przekazywana w sposób umożliwiający jej realne zrozumienie.

Dostęp do informacji a jej zrozumienie

W tym miejscu pojawia się fundamentalne rozróżnienie.

Nie można utożsamiać:

• samego faktu, że informacja została zawarta w umowie,

• sytuacją, w której konsument został skutecznie poinformowany.

Obowiązek informacyjny ma charakter funkcjonalny. Oznacza to, że jego realizacja powinna być oceniana przez pryzmat efektu – czyli tego, czy konsument mógł na podstawie przekazanych informacji:

• zrozumieć mechanizm kredytu,
• ocenić jego koszt,
• porównać dostępne opcje.

Sankcja kredytu darmowego a sprawa C-744/24 – znaczenie jakości informacji

W kontekście sprawy C-744/24 szczególnego znaczenia nabiera właśnie jakość informacji przekazywanej konsumentowi.

Możliwe jest, że dopuszczalność określonych konstrukcji kredytowych zostanie powiązana z warunkiem prawidłowego poinformowania konsumenta. W takim przypadku kluczowe stanie się nie to, czy informacja została formalnie przekazana, ale czy:

• była zrozumiała,
• została wyraźnie przedstawiona,
• umożliwiała podjęcie świadomej decyzji.

Innymi słowy – czy konsument rzeczywiście wiedział, co wybiera.

Wnioski

Obowiązek informacyjny nie może być sprowadzony do konstrukcji dokumentu ani do przekazania zestawu danych.

Jego istotą jest stworzenie sytuacji, w której konsument rozumie:

• co kupuje,
• ile to kosztuje,
• i jakie ma alternatywy.

Jeżeli bank nie realizuje tego celu, trudno mówić o prawidłowym wykonaniu obowiązków informacyjnych – niezależnie od tego, jak rozbudowana jest dokumentacja kredytowa.

A w takiej sytuacji pytanie nie brzmi już „czy informacja była”. Tylko: czy była rzeczywista.

Wnioski: kiedy bank narusza obowiązki informacyjne z umowy kredytu?

Obowiązki informacyjne nie mogą być sprowadzane do konstrukcji dokumentu. Ich istotą jest realna ochrona konsumenta.

W przypadku kredytów konsumenckich, w których dochodzi do naliczania odsetek od kosztów pozaodsetkowych, standard ten powinien być szczególnie wysoki. Wymaga on bowiem nie tylko przekazania informacji, ale wyraźnego i aktywnego uświadomienia konsumentowi, że:

• ponosi dodatkowy koszt, 
• koszt ten ma określoną skalę, 
• mógłby go uniknąć lub ograniczyć. 

Bez tego nie ma mowy o świadomej zgodzie na warunki umowy.

W sporach dotyczących kredytów konsumenckich jeden argument powraca wyjątkowo często: skoro konsument podpisał umowę, to wiedział, na co się godzi. To rozumowanie jest wygodne, proste i intuicyjne. Problem polega na tym, że z perspektywy prawa konsumenckiego – jest ono niewystarczające.

Podpis pod umową nie jest bowiem równoznaczny ze świadomą decyzją.

Podpis jako formalność, nie dowód zrozumienia

Złożenie podpisu pod umową oznacza formalne zawarcie umowy, ale nie przesądza o tym, że konsument rozumiał jej treść i konsekwencje ekonomiczne, ani tego że treść umowy została  przeanalizowana pod kątem ekonomicznym, czy też porównana z innymi możliwymi wariantami.

W praktyce konsument bardzo często podejmuje decyzję w oparciu o uproszczone informacje – wysokość raty, całkowitą kwotę do zapłaty czy ogólne zapewnienia przedstawiciela banku. Tymczasem rzeczywista konstrukcja kredytu, w tym mechanizmy generujące jego koszt, pozostają poza jego percepcją.

Nie jest to przypadek, lecz naturalna konsekwencja złożoności produktów finansowych.

Obowiązki informacyjne – cel, a nie formalność

Istotą obowiązków informacyjnych nie jest stworzenie dokumentu, który można podpisać. Ich celem jest doprowadzenie do sytuacji, w której konsument:

• rozumie, co kupuje,
• zna rzeczywiste koszty,
• ma możliwość porównania dostępnych opcji,
• podejmuje decyzję w sposób świadomy.

Jeżeli ten cel nie zostaje osiągnięty, trudno mówić o prawidłowym wykonaniu obowiązków informacyjnych – nawet jeśli formalnie wszystkie elementy umowy zostały przedstawione.

Problem praktyczny: złożoność i asymetria informacji

Umowy kredytowe są dokumentami o wysokim stopniu złożoności. Zawierają:

• specjalistyczną terminologię,
• wielopoziomowe konstrukcje kosztowe,
• mechanizmy, których znaczenie nie jest intuicyjne.

Jednocześnie konsument działa w warunkach presji czasu, często w sytuacji potrzeby finansowej, bez wsparcia eksperckiego. W takich realiach oczekiwanie, że samodzielnie odtworzy wszystkie konsekwencje ekonomiczne umowy, jest nierealistyczne.

To właśnie dlatego ciężar informacyjny został przeniesiony na profesjonalistę – bank.

Gdzie kończy się formalność, a zaczyna rzeczywista informacja?

Kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między:

• dostępem do informacji,

a

• realnym zrozumieniem informacji.

Umieszczenie danych w umowie oznacza, że są one dostępne. Nie oznacza jednak, że konsument:

• dostrzegł ich znaczenie,
• zrozumiał ich konsekwencje,
• był w stanie je wykorzystać przy podejmowaniu decyzji.

Z punktu widzenia ochrony konsumenta to właśnie ten drugi element – zrozumienie – ma znaczenie decydujące.

Szczególne znaczenie mechanizmów wpływających na koszt kredytu

Problem ten uwidacznia się szczególnie wyraźnie w przypadku konstrukcji, które w istotny sposób wpływają na całkowity koszt kredytu, a jednocześnie nie są intuicyjne dla konsumenta.

Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których:

• koszty pozaodsetkowe są doliczane do kwoty kredytu,
• a następnie od tych kosztów naliczane są odsetki.

W takich przypadkach standard informacyjny powinien być podwyższony. Nie wystarczy, że informacja „wynika z umowy”. Powinna zostać przekazana w sposób aktywny, jasny i umożliwiający zrozumienie jej konsekwencji.

Znaczenie sprawy C-744/24

W kontekście sprawy C-744/24 szczególnego znaczenia nabiera pytanie o zakres i jakość obowiązków informacyjnych.

Rozstrzygnięcie tej sprawy może przesunąć punkt ciężkości z formalnego przekazania informacji na jej rzeczywistą funkcję – czyli umożliwienie konsumentowi podjęcia świadomej decyzji.

Może to oznaczać, że w ocenie sądów coraz większe znaczenie będzie miało nie to, czy informacja została zawarta w umowie, ale czy:

• była zrozumiała,
• została odpowiednio wyeksponowana,
• została przekazana w sposób umożliwiający jej praktyczne wykorzystanie.

Wnioski

Twierdzenie, że podpis konsumenta przesądza o jego świadomości, upraszcza problem i pomija istotę ochrony konsumenckiej.

Obowiązki informacyjne nie kończą się na przedstawieniu dokumentu do podpisu. Ich celem jest realne poinformowanie konsumenta – takie, które pozwala mu zrozumieć, porównać i wybrać.

Jeżeli ten cel nie został osiągnięty, sam podpis nie może być traktowany jako dowód świadomej zgody na warunki umowy.

A to rozróżnienie może mieć kluczowe znaczenie w nadchodzących sporach dotyczących kredytów konsumenckich.

Rynek kredytów konsumenckich od samego początku opiera się na nierówności stron. Z jednej strony mamy profesjonalny podmiot – bank lub instytucję finansową – który konstruuje produkt, zna jego ekonomiczne konsekwencje i potrafi nimi zarządzać. Z drugiej strony znajduje się konsument, który najczęściej nie dysponuje ani wiedzą, ani doświadczeniem pozwalającym na samodzielną ocenę wszystkich mechanizmów finansowych ukrytych w umowie kredytowej.

To właśnie dlatego ustawodawca – zarówno na poziomie krajowym, jak i unijnym – nałożył na kredytodawców szerokie obowiązki informacyjne. Ich sens jest prosty: konsument ma nie tylko otrzymać informacje, ale przede wszystkim zrozumieć, jakie konsekwencje ekonomiczne będzie miała zawierana umowa.

W praktyce jednak coraz częściej widać, że obowiązki te są traktowane jako formalność. Informacje są przekazywane – ale nie w taki sposób, który pozwalałby konsumentowi na podjęcie świadomej decyzji.

Ukryty koszt kredytu konsumenckiego – problem, który pozostaje niewidoczny

Jednym z najbardziej problematycznych elementów współczesnych kredytów konsumenckich jest konstrukcja polegająca na tym, że do kwoty kredytu doliczane są koszty pozaodsetkowe – takie jak prowizja czy składka ubezpieczeniowa – a następnie od tak powiększonej kwoty naliczane są odsetki.

Z perspektywy ekonomicznej oznacza to, że konsument:

• płaci koszt dodatkowy (np. prowizję), 
• a następnie przez cały okres kredytowania płaci jeszcze odsetki od tego kosztu. 

To mechanizm istotny, wpływający realnie na całkowity koszt kredytu. A mimo to w praktyce bardzo często pozostaje dla konsumenta niewidoczny.

Czy banki naprawdę informują o kosztach kredytu konsumenckiego?

Banki wskazują, że spełniają obowiązki informacyjne – podają całkowitą kwotę do zapłaty, RRSO, przedstawiają harmonogram. Jednak takie podejście pomija kluczową kwestię: czy konsument rozumie, z czego wynika wysokość tych wartości?

Z doświadczenia spraw prowadzonych w praktyce wynika, że w wielu przypadkach:

• umowy nie pokazują, jaka część odsetek dotyczy kapitału, a jaka kosztów pozaodsetkowych, 
• mechanizm naliczania odsetek od prowizji czy ubezpieczenia nie jest wyraźnie wyeksponowany, 
• konsument nie jest informowany, że w ogóle dochodzi do takiego naliczania, 
• brak jest jakiejkolwiek symulacji pokazującej wpływ tej konstrukcji na całkowity koszt kredytu. 

W efekcie konsument zna liczby – ale nie rozumie ich znaczenia.

Zapis w umowie kredytu konsumenckiego to za mało – dlaczego sama dokumentacja nie wystarczy?

W praktyce banki często ograniczają się do umieszczenia odpowiednich zapisów w treści umowy lub załączników. Problem polega na tym, że zapisy te:

• są rozproszone, 
• mają techniczny, skomplikowany charakter, 
• nie wskazują wprost skutków ekonomicznych, 
• wymagają specjalistycznej wiedzy do ich interpretacji. 

Tymczasem obowiązek informacyjny nie może być sprowadzony do „ukrycia” informacji w treści dokumentu.

Jeżeli mechanizm ekonomiczny ma istotne znaczenie dla kosztu kredytu, to powinien zostać przedstawiony w sposób wyraźny, jednoznaczny i zrozumiały – a nie jedynie możliwy do odtworzenia przez analizę umowy.

Utrzymanie obecnych zasad – ten wariant oceniany jest jako najmniej prawdopodobny, zwłaszcza w kontekście rosnących zastrzeżeń co do poziomu ochrony konsumentów. 

Kredyt konsumencki a szczególny obowiązek informacyjny – co powinien wiedzieć konsument?

W przypadku naliczania odsetek od skredytowanych kosztów pozaodsetkowych standardowy sposób informowania jest niewystarczający.

Mamy tu do czynienia z konstrukcją, która:

• Nie jest intuicyjna.
• Znacząco wpływa na koszt kredytu.
• Nie wynika wprost z potocznego rozumienia „oprocentowania kredytu”. 

Dlatego w naszej ocenie prawidłowe wykonanie obowiązków informacyjnych wymaga czegoś więcej niż tylko zapisów w umowie.

Konsument powinien zostać:

• Wyraźnie i jednoznacznie poinformowany, że odsetki będą naliczane nie tylko od kapitału, ale również od kosztów pozaodsetkowych. 
• Poinformowany ustnie przez pracownika banku – w sposób zrozumiały, bez użycia języka technicznego. 
• Uprzedzony o ekonomicznych skutkach takiej konstrukcji. 

Tego rodzaju informacja powinna zostać przekazana zarówno:

• Na etapie poprzedzającym zawarcie umowy. 
• Jak i w momencie jej zawierania. 

Nie może to być informacja „domyślna” ani wymagająca analizy dokumentów. Musi być to informacja aktywnie przekazana konsumentowi.

Świadomy wybór kredytu konsumenckiego wymaga realnej wiedzy o jego kosztach

Jeżeli konsument ma rzeczywiście porównać oferty dostępne na rynku, musi wiedzieć nie tylko:

• ile wynosi rata, 
• jaka jest całkowita kwota do zapłaty, 

ale również:

• z czego wynika koszt kredytu, 
• jakie elementy generują dodatkowe obciążenia, 
• czy istnieją alternatywne rozwiązania. 

W szczególności powinien wiedzieć, że:

• koszty pozaodsetkowe mogą zostać pokryte ze środków własnych, 
• ich nieskredytowanie prowadzi do obniżenia całkowitego kosztu kredytu, 
• finansowanie tych kosztów powoduje naliczanie od nich odsetek. 

Bez tych informacji nie sposób mówić o rzeczywistej możliwości dokonania świadomego wyboru.

Transparentność kredytu konsumenckiego – czym naprawdę jest i kiedy staje się iluzją?

W świetle prawa konsumenckiego transparentność nie polega na tym, że wszystkie dane znajdują się gdzieś w dokumentacji. Polega na tym, że konsument jest w stanie:

• zidentyfikować kluczowe mechanizmy, 
• zrozumieć ich działanie, 
• ocenić ich konsekwencje ekonomiczne. 

Jeżeli tego nie może zrobić, to obowiązek informacyjny nie został wykonany – nawet jeżeli formalnie wszystkie elementy umowy są obecne.

Kredyt konsumencki przed Trybunałem UE – czego oczekiwać po sprawie C – 744/24?

W kontekście sprawy C – 744/24 możliwe jest, że Trybunał Sprawiedliwości UE dopuści naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów pozaodsetkowych – ale uzależni to od spełnienia określonych standardów informacyjnych.

Jeżeli tak się stanie, kluczowe znaczenie będzie miało pytanie: czy konsument został rzeczywiście poinformowany – czy tylko formalnie?

Jeżeli informacja:

• nie była wyraźna, 
• nie była zrozumiała, 
• nie została przekazana aktywnie (również ustnie), 
• nie pozwalała ocenić skutków ekonomicznych, 

to trudno będzie uznać, że obowiązki informacyjne zostały spełnione.

Jak powinny wyglądać obowiązki informacyjne przy kredycie konsumenckim?

Obowiązki informacyjne nie mogą być sprowadzane do konstrukcji dokumentu. Ich istotą jest realna ochrona konsumenta.

W przypadku kredytów konsumenckich, w których dochodzi do naliczania odsetek od kosztów pozaodsetkowych, standard ten powinien być szczególnie wysoki. Wymaga on bowiem nie tylko przekazania informacji, ale wyraźnego i aktywnego uświadomienia konsumentowi, że:

• ponosi dodatkowy koszt, 
• koszt ten ma określoną skalę, 
• mógłby go uniknąć lub ograniczyć. 

Bez tego nie ma mowy o świadomej zgodzie na warunki umowy.

Już 23 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyda wyrok w sprawie C-744/24, który może znacząco wpłynąć na sytuację kredytobiorców w Polsce. Postępowanie dotyczy sankcji kredytu darmowego (SKD) oraz zasad ustalania kosztów kredytu przez banki.

Sprawa trafiła do TSUE na skutek pytań prejudycjalnych zadanych przez Sąd Rejonowy we Włodawie w sporze pomiędzy konsumentem a Bankiem Polska Kasa Opieki S.A. Kluczowe wątpliwości dotyczą dwóch zagadnień: czy banki mają prawo naliczać odsetki również od kosztów doliczanych do kredytu (np. prowizji lub ubezpieczenia) oraz czy sposób prezentowania tych kosztów w umowie spełnia wymogi przejrzystości.

Jak wskazuje adwokat Paweł Sysło, sprawa ma fundamentalne znaczenie dla rynku: „W praktyce chodzi o odpowiedź na pytanie, czy bank może pobierać odsetki także od własnego wynagrodzenia, jakim są prowizje czy składki ubezpieczeniowe.”

Na czym polega problem?

W praktyce bankowej często stosowany jest mechanizm, w którym do kwoty udostępnionego kredytu doliczane są dodatkowe koszty takie jak prowizja czy składka ubezpieczeniowa a następnie od całej tej kwoty naliczane są odsetki.

Jak zauważa radca prawny Karolina Wysmułek, „Z punktu widzenia klienta kluczowe znaczenie ma rzeczywista kwota otrzymanych środków. Tymczasem konstrukcja umów kredytowych bywa niejednoznaczna i może sugerować, że odsetki naliczane są wyłącznie od przekazanego kapitału, choć w rzeczywistości obejmują także koszty dodatkowe”.

Problemem jest również sposób informowania o tym mechanizmie. Konsument najczęściej nie otrzymuje jasnej informacji, jaka część odsetek dotyczy faktycznie wypłaconego kapitału, a jaka odnosi się do kosztów kredytowanych. W praktyce utrudnia to rzetelną ocenę całkowitego kosztu zobowiązania.

Wpływ na koszt kredytu i RRSO

Zastosowanie takiej konstrukcji ma realne konsekwencje finansowe. Dla przykładu – przy kredycie w wysokości 100 000 zł, oprocentowanym na poziomie 8% i spłacanym przez 60 miesięcy:

• gdy prowizja (20 000 zł) jest kredytowana – całkowity koszt wynosi ok. 45 990 zł, a RRSO ok. 17,26% 
• gdy prowizja zostanie opłacona z własnych środków – koszt całkowity spada do ok. 41 658 zł, mimo że RRSO wzrasta do ok. 19,46% 

Jak podkreśla mec. Wysmułek, prowadzi to do paradoksu – kredyt faktycznie tańszy może wykazywać wyższy wskaźnik RRSO, który w założeniu powinien ułatwiać porównywanie ofert.

Dodatkowo konsumenci często nie są świadomi, że mają możliwość wyboru sposobu rozliczenia prowizji. Brak wyraźnej informacji ze strony banku może skutkować podjęciem mniej korzystnej decyzji finansowej.

Możliwe rozstrzygnięcia TSUE

Eksperci wskazują trzy potencjalne kierunki orzeczenia:

Zakaz naliczania odsetek od kosztów kredytowanych – taki wariant byłby zgodny z dotychczasowym podejściem TSUE, które wyraźnie oddziela kapitał kredytu od jego kosztów. 

Dopuszczenie tej praktyki pod warunkiem pełnej transparentności – w tym scenariuszu banki byłyby zobowiązane do jasnego i szczegółowego informowania o mechanizmie naliczania odsetek oraz jego skutkach finansowych. 

Utrzymanie obecnych zasad – ten wariant oceniany jest jako najmniej prawdopodobny, zwłaszcza w kontekście rosnących zastrzeżeń co do poziomu ochrony konsumentów. 

Znaczenie sprawy dla rynku

Postępowanie przed TSUE dotyczy nie tylko konstrukcji umów kredytowych, ale przede wszystkim standardów ochrony konsumenta wynikających z prawa unijnego.

Zgodnie z tymi standardami konsument powinien mieć możliwość jednoznacznej oceny skutków ekonomicznych zawieranej umowy. Jeśli nie jest w stanie ustalić, od jakiej kwoty naliczane są odsetki i jaki jest rzeczywisty koszt kredytu, trudno mówić o spełnieniu wymogu przejrzystości.

Co wyrok może oznaczać dla kredytobiorców?

Rozstrzygnięcie TSUE może mieć bezpośrednie przełożenie na dużą liczbę umów kredytowych funkcjonujących w Polsce.

Jak podsumowuje mec. Sysło, w przypadku stwierdzenia naruszeń obowiązków informacyjnych, konsumenci mogą uzyskać podstawy do dochodzenia roszczeń wobec banków, w tym do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.

W efekcie data 23 kwietnia 2026 r. może okazać się jednym z kluczowych momentów dla rynku kredytów konsumenckich w Polsce.