Wyrok TSUE C-744/24 dotyczy również umów dawno zakończonych.

Większość publicznej dyskusji wokół wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 23 kwietnia 2026 r. dotyczy kredytów aktywnych i toczących się postępowań sądowych. Tymczasem wyrok ten ma też wymiar znacznie szerszy – obejmuje umowy, które zostały w pełni spłacone, nawet wiele lat temu.

Jeśli w Twojej umowie kredytowej bank naliczał odsetki od skredytowanych kosztów (prowizji, składek ubezpieczeniowych doliczanych do kwoty kredytu), bezprawność tej praktyki nie ulega przedawnieniu z dniem ostatniej raty. Pytanie brzmi: jakiego roszczenia możesz dochodzić – i na jakiej podstawie?

Czym jest praktyka skredytowanych kosztów?

Przy kredytach gotówkowych powszechną praktyką banków było wliczanie własnych kosztów – prowizji, składek na ubezpieczenie – bezpośrednio do salda zadłużenia. Kredytobiorca nigdy nie otrzymywał tych kwot do dyspozycji, a mimo to przez cały okres spłaty płacił od nich odsetki.

Przykład: kredyt 30 000 zł, prowizja 3 000 zł doliczona do salda. Klient spłacał odsetki od 33 000 zł przez pięć lat – choć kwota, którą faktycznie mógł wydać, wynosiła 30 000 zł.

Wyrok TSUE w sprawie C-744/24 rozstrzygnął, że taka konstrukcja jest niezgodna z prawem europejskim. Bank nie był uprawniony do pobierania odsetek od kwot, których konsument nigdy nie otrzymał.

Naruszenie prawa – potwierdzone. Co z tym zrobić?

Praktyka pobierania odsetek od skredytowanych kosztów stanowi naruszenie obowiązków informacyjnych banku wobec konsumenta – m.in. obowiązku prawidłowego obliczenia i podania Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania. Naruszenie tego rodzaju, zgodnie z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, może rodzić sankcję kredytu darmowego (SKD) – tj. obowiązek zwrotu przez bank całości pobranych kosztów kredytu.

Sankcja kredytu darmowego jest roszczeniem o szczególnie szerokim zakresie: w razie jej zastosowania konsument zwraca bankowi jedynie wypłacony kapitał – bez żadnych odsetek, prowizji ani innych kosztów. Tryb skorzystania z tej sankcji reguluje art. 45 u.k.k., który określa m.in. ramy czasowe jej zastosowania w odniesieniu do konkretnej umowy.

Sprawy, w których sankcja kredytu darmowego nie może zostać zastosowana z powodu upływu rocznego terminu

Artykuł 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi wprost: uprawnienie do złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy – tj. od dnia, w którym kredytobiorca dokonał całkowitej spłaty kredytu. W sprawach, w których ten roczny termin upłynął bez złożenia oświadczenia, skorzystanie z sankcji kredytu darmowego w trybie przewidzianym ustawą nie jest już możliwe.

Jeśli Twój kredyt został w pełni spłacony ponad rok temu – i nigdy nie złożyłeś/aś bankowi oświadczenia o sankcji kredytu darmowego – formalny termin na skorzystanie z tej sankcji już nie obowiązuje. Nie oznacza to jednak, że nie masz żadnych roszczeń wobec banku.

Wyrok TSUE C-744/24 tworzy bowiem odrębną, niezależną podstawę prawną dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych odsetek od skredytowanych kosztów. Roszczenie to nie wynika z mechanizmu oświadczenia o SKD – opiera się na ogólnych zasadach prawa cywilnego dotyczących świadczenia nienależnego. Bank pobierał środki, do których pobierania nie miał prawa, co Trybunał Sprawiedliwości UE potwierdził wyrokiem. Upływ rocznego terminu z art. 45 ust. 5 u.k.k. pozostaje bez wpływu na istnienie i dochodzenie tego roszczenia.

Co obejmuje to roszczenie?

Roszczenie o zwrot odsetek od skredytowanych kosztów nie jest tożsame z sankcją kredytu darmowego – jego zakres jest węższy. Obejmuje wyłącznie odsetki naliczone od tej części salda, która odpowiadała skredytowanym kosztom np. prowizji za udzielnie kredytu.

Wysokość konkretnej kwoty zależy od parametrów umowy: kwoty skredytowanych kosztów, zastosowanej stopy oprocentowania i okresu spłaty. W przypadku kredytów wieloletnich lub o wysokich prowizjach może to być kwota istotna finansowo.

Jak ustalić, co Ci przysługuje?

Ocena wymaga analizy konkretnej umowy – jej treści, struktury kosztów i harmonogramu spłat. Na tej podstawie możliwe jest:

• ustalenie, czy w umowie zastosowano mechanizm skredytowanych kosztów,
• wyliczenie kwoty odsetek nienależnie pobranych od tych kosztów,
• ocena, jakie inne roszczenia – stosownie do okoliczności danej sprawy – mogą wchodzić w rachubę.

W razie pytań dotyczących konkretnej umowy zapraszamy do kontaktu z kancelarią.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE potwierdził to, o czym prawnicy mówili od lat.

23 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-744/24, który rozstrzygnął jedno z kluczowych pytań dotyczących praktyk bankowych w Polsce: czy bank może naliczać odsetki od kosztów kredytu, których konsument nigdy nie otrzymał do dyspozycji? Odpowiedź Trybunału jest jednoznaczna – nie.

Wyrok ten ma bezpośrednie przełożenie na sytuację prawną tysięcy kredytobiorców – i warto rozumieć, jakie roszczenia z niego wynikają.

Na czym polega problem skredytowanych kosztów?

Przy typowym kredycie gotówkowym bank udziela konsumentowi określonej kwoty – np. 30 000 zł. Jednocześnie jednak do salda zadłużenia dolicza własne koszty: prowizję, składki na ubezpieczenie spłaty kredytu czy inne opłaty. Konsument tych pieniędzy nigdy nie dostaje do ręki – trafiają one bezpośrednio do banku lub powiązanego ubezpieczyciela.

Mechanizm jest następujący: kredytobiorca zaciąga dług na 33 000 zł, lecz do dyspozycji otrzymuje 30 000 zł. Przez cały okres spłaty odsetki naliczane są od pełnych 33 000 zł – w tym od 3 000 zł prowizji, którą konsument z powrotem zapłacił bankowi już w dniu uruchomienia kredytu.

Taka konstrukcja, powszechna w Polsce przez wiele lat, oznacza w praktyce, że kredytobiorca płaci odsetki od kwoty, która nigdy nie znalazła się w jego posiadaniu. TSUE w wyroku C-744/24 przesądził, że jest to niezgodne z prawem europejskim – bank nie jest uprawniony do pobierania odsetek od kredytowanych kosztów.

Kiedy taka praktyka rodzi pełną sankcję kredytu darmowego?

Polskie prawo – a konkretnie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim – przewiduje szczególną konsekwencję naruszenia przez bank obowiązków informacyjnych: sankcję kredytu darmowego (SKD). Jej skutkiem jest to, że konsument zwraca bankowi jedynie nominalną kwotę kredytu – bez żadnych odsetek, prowizji ani innych kosztów. Innymi słowy: cały kredyt staje się dla niego darmowy.

Naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów stanowi naruszenie obowiązku rzetelnego poinformowania konsumenta o rzeczywistym koszcie kredytu, a tym samym może uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Obowiązek informacyjny dotyczy bowiem m.in. prawidłowego obliczenia i podania Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania (RRSO): gdy bank oprocentowuje kwotę wyższą niż faktycznie wypłacona, RRSO podana w umowie jest zaniżona względem tej, którą konsument rzeczywiście ponosi.

Sankcja kredytu darmowego jest najdalej idącym roszczeniem przysługującym kredytobiorcy z tytułu wadliwości umowy kredytowej. Jej zastosowanie eliminuje konieczność ponoszenia przez konsumenta jakichkolwiek kosztów ponad zwrot kapitału.

Co w przypadku, gdy sankcja kredytu darmowego nie może zostać zastosowana?

Sankcja kredytu darmowego nie jest dostępna w każdej sytuacji. Ustawa o kredycie konsumenckim ogranicza zakres jej stosowania m.in. poprzez:

• termin roczny: uprawnienie wygasa po roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5 u.k.k.), co oznacza, że w sprawach w pełni rozliczonych kredytów sprzed wielu lat złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego może nie być już możliwe,
• zakres podmiotowy i przedmiotowy: ustawa obejmuje wyłącznie umowy spełniające określone warunki co do kwoty kredytu i rodzaju umowy.

W przypadkach, gdy z takich przyczyn formalnych SKD nie może zostać zastosowana, wyrok TSUE C-744/24 otwiera odrębną podstawę roszczenia: żądanie zwrotu nienależnie pobranych odsetek od skredytowanych kosztów. Roszczenie to wynika bezpośrednio z prawa europejskiego i nie jest uzależnione od spełnienia warunków ustawy o kredycie konsumenckim – stanowi niezależny instrument ochrony konsumenta.

Zakres finansowy tego roszczenia jest węższy niż pełna SKD – obejmuje wyłącznie odsetki naliczone od kosztów, które bank doliczył do salda zadłużenia, a nie całość kosztów kredytu. Mimo to jest to realna kwota, której dochodzenie jest uzasadnione.

Jak ocenić, które roszczenie przysługuje?

Ocena wymaga analizy konkretnej umowy kredytowej: jej daty zawarcia, daty całkowitej spłaty, kwoty kredytu, struktury kosztów oraz treści klauzul informacyjnych. Na tej podstawie możliwe jest ustalenie, czy:

• umowa kwalifikuje się do postępowania o sankcję kredytu darmowego – i jakie naruszenia obowiązków informacyjnych można wykazać,
• a jeśli SKD jest wykluczona z przyczyn formalnych – czy i w jakiej wysokości przysługuje roszczenie o zwrot odsetek od skredytowanych kosztów na podstawie wyroku C-744/24.

W razie pytań dotyczących Twojej konkretnej umowy kredytowej zapraszamy do kontaktu z kancelarią.

11 czerwca 2026 r. Rzecznik Generalny TSUE Dean Spielmann przedstawił opinię w sprawie C-831/24, która dotyczy jednego z najważniejszych zagadnień proceduralnych pojawiających się w sprawach o sankcję kredytu darmowego.

Choć opinia nie przesądza jeszcze o ostatecznym rozstrzygnięciu Trybunału, jej treść pozwala już ocenić możliwe skutki dla konsumentów dochodzących swoich praw na podstawie ustawy o kredycie konsumenckim.

Opinia Rzecznika Generalnego nie wprowadza nowych podstaw do zastosowania sankcji kredytu darmowego 

Na początku warto podkreślić, że opinia nie dotyczy tego, jakie naruszenia mogą prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego.

Rzecznik Generalny nie analizował ani kosztów kredytu, ani RRSO, ani zasad wcześniejszej spłaty kredytu. Przedmiotem opinii było wyłącznie pierwsze pytanie prejudycjalne dotyczące obowiązków sądu krajowego.

Kluczowe zagadnienie sprowadzało się do odpowiedzi na pytanie, czy sąd rozpoznający sprawę o sankcję kredytu darmowego powinien ograniczać się wyłącznie do zarzutów wskazanych przez konsumenta, czy też ma obowiązek samodzielnie zbadać również inne potencjalne naruszenia obowiązków informacyjnych. Zdaniem Rzecznika odpowiedź jest jednoznaczna – sąd powinien badać je z urzędu.

Potencjalne wzmocnienie procesowej pozycji konsumentów w sprawach o sankcję kredytu darmowego 

Jeżeli stanowisko Rzecznika zostanie podzielone przez TSUE, może to oznaczać istotne wzmocnienie procesowej pozycji konsumentów.

W praktyce zdarzają się bowiem sytuacje, w których kredytobiorca wskazuje jedno lub kilka naruszeń ustawy o kredycie konsumenckim, podczas gdy analiza umowy pozwala dostrzec także inne uchybienia. Dotychczas pojawiały się wątpliwości czy sąd może uwzględniać takie okoliczności, jeżeli nie zostały one wyraźnie podniesione przez stronę.

Opinia Rzecznika zmierza w kierunku przyznania sądom aktywnej roli w badaniu zgodności umowy z obowiązkami informacyjnymi wynikającymi z Dyrektywy 2008/48.

Mniejsza rola formalizmu procesowego w sprawach konsumenckich dotyczących kredytu 

Jednym z praktycznych skutków przyjęcia stanowiska zaproponowanego przez Rzecznika może być ograniczenie znaczenia nadmiernego formalizmu procesowego. W sprawach konsumenckich często pojawia się argument, że określone naruszenie nie zostało wskazane w reklamacji, oświadczeniu o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego albo w pozwie.

Tymczasem według opinii ochrona konsumenta wymaga, aby sąd, dysponując odpowiednim materiałem dowodowym, samodzielnie zweryfikował, czy umowa spełnia wszystkie wymagania przewidziane przez prawo unijne.

Nie oznacza to oczywiście, że inicjatywa procesowa stron traci znaczenie. Opinia wskazuje jednak, że w sprawach objętych Dyrektywą 2008/48 ochrona konsumenta nie może być uzależniona wyłącznie od jego wiedzy prawniczej czy umiejętności sformułowania wszystkich możliwych zarzutów.

Większa odpowiedzialność sądów krajowych przy rozpoznawaniu spraw o sankcję kredytu darmowego 

Jeżeli Trybunał podzieli stanowisko Rzecznika, większa odpowiedzialność spocznie również na sądach krajowych.

Rozpoznając sprawę dotyczącą sankcji kredytu darmowego, sąd będzie musiał przeanalizować nie tylko zarzuty przedstawione przez strony, ale również samodzielnie ocenić, czy umowa zawiera wszystkie informacje wymagane przez art. 10 ust. 2 Dyrektywy 2008/48.

Może to prowadzić do bardziej szczegółowej kontroli treści umów kredytowych i szerszej analizy obowiązków informacyjnych kredytodawców.

Znaczenie opinii dla toczących się postępowań sądowych w sprawach o sankcję kredytu darmowego

Opinia może mieć szczególne znaczenie dla spraw, które już znajdują się na etapie postępowania sądowego.

Jeżeli stanowisko Rzecznika zostanie zaakceptowane przez TSUE, argument dotyczący obowiązku badania z urzędu może pojawiać się zarówno w nowych pozwach, jak i w sprawach już rozpoznawanych przez sądy.

W praktyce może to prowadzić do częstszego analizowania przez sądy całej treści umowy kredytowej, a nie wyłącznie tych jej elementów, które zostały wskazane przez konsumenta jako podstawa zastosowania sankcji kredytu darmowego.

To jeszcze nie koniec – opinia nie rozstrzyga wszystkich pytań prejudycjalnych w sprawie C-831/24 

Należy pamiętać, że opublikowana opinia dotyczy wyłącznie pierwszego pytania prejudycjalnego skierowanego przez Sąd Rejonowy w Białymstoku. Nie rozstrzyga ona kwestii dotyczących zakresu informacji o procedurze wcześniejszej spłaty kredytu ani problemu proporcjonalności sankcji kredytu darmowego. Zagadnienia te pozostają przedmiotem dalszej dyskusji w orzecznictwie i praktyce sądowej.

Już dziś można jednak stwierdzić, że opinia Rzecznika Generalnego wpisuje się w konsekwentnie rozwijaną przez TSUE linię orzeczniczą, zgodnie z którą ochrona konsumenta wymaga aktywnej roli sądu i nie może być ograniczana wyłącznie do zarzutów sformułowanych przez stronę postępowania.

Ostateczna odpowiedź będzie należała do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jeżeli jednak wyrok podąży za kierunkiem wyznaczonym przez opinię, może to stać się jednym z ważniejszych rozstrzygnięć proceduralnych dla spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego.

11 czerwca 2026 r. Rzecznik Generalny Dean Spielmann przedstawił opinię w sprawie C-831/24, która trafiła do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na skutek pytań prejudycjalnych zadanych przez Sąd Rejonowy w Białymstoku.

Sprawa dotyczy wykładni Dyrektywy 2008/48/WE w sprawie kredytu konsumenckiego, a konkretnie zakresu obowiązków sądu krajowego rozpoznającego spory związane z naruszeniem obowiązków informacyjnych kredytodawcy.

Tło sprawy c-831/24 a sankcja kredytu darmowego

Postępowanie zostało wszczęte przez konsumenta, który zawarł z bankiem umowę kredytu konsumenckiego i następnie powołał się na sankcję kredytu darmowego przewidzianą w ustawie o kredycie konsumenckim.

Konsument twierdził, że bank naruszył określone obowiązki informacyjne wynikające z ustawy. Sąd Rejonowy w Białymstoku powziął jednak wątpliwość, czy przy rozpoznawaniu takiej sprawy powinien ograniczyć się wyłącznie do naruszeń wskazanych przez konsumenta, czy też ma obowiązek samodzielnie zbadać również inne możliwe uchybienia kredytodawcy.

Właśnie to zagadnienie stało się przedmiotem pierwszego pytania prejudycjalnego skierowanego do TSUE.

Problem przedstawiony Trybunałowi

Sąd odsyłający zwrócił uwagę, że konsument wskazał jedynie część potencjalnych naruszeń obowiązków informacyjnych.

Jednocześnie sąd dostrzegł możliwość występowania innych uchybień, które również mogłyby prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego przewidzianej przez polską ustawę o kredycie konsumenckim.

Powstało zatem pytanie, czy sąd krajowy ma obowiązek badać takie naruszenia z urzędu, nawet jeśli konsument nie powołał się na nie ani w swoim oświadczeniu, ani w pozwie.

Analiza Rzecznika Generalnego

Rzecznik Generalny rozpoczął analizę od przypomnienia utrwalonego orzecznictwa TSUE dotyczącego ochrony konsumentów.

W opinii podkreślono, że w prawie unijnym konsument jest uznawany za stronę słabszą zarówno pod względem poziomu informacji, jak i siły negocjacyjnej. Właśnie dlatego Trybunał wielokrotnie przyznawał sądom krajowym szczególną rolę w zapewnianiu ochrony praw konsumentów.

Rzecznik wskazał, że zasada ta znajduje zastosowanie nie tylko w sprawach dotyczących klauzul abuzywnych, ale również w sprawach związanych z kredytem konsumenckim.

Wyrok w sprawie Radlinger i Radlingerová (C-377/14) jako punkt odniesienia

Kluczowe znaczenie w analizie odegrał wyrok TSUE w sprawie Radlinger i Radlingerová (C-377/14). W tym orzeczeniu Trybunał stwierdził, że sąd krajowy ma obowiązek z urzędu badać przestrzeganie obowiązków informacyjnych przewidzianych w art. 10 ust. 2 Dyrektywy 2008/48 oraz wyciągać konsekwencje wynikające z prawa krajowego.

Zdaniem Rzecznika Generalnego wnioski płynące z tego orzeczenia zachowują pełną aktualność również w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Rejonowy w Białymstoku.

Obowiązek badania wszystkich informacji wymienionych w art. 10 ust. 2 dyrektywy

Szczególnie istotnym elementem opinii jest stwierdzenie, że obowiązek sądu krajowego nie ogranicza się do kontroli jednego wybranego obowiązku informacyjnego.

Rzecznik wskazał, że wszystkie informacje wymienione w art. 10 ust. 2 Dyrektywy 2008/48 stanowią integralną część systemu ochrony konsumenta.

Z tego względu sąd krajowy powinien badać z urzędu przestrzeganie wszystkich obowiązków informacyjnych przewidzianych w tym przepisie, o ile dysponuje odpowiednim materiałem faktycznym i prawnym.

Co szczególnie ważne, Rzecznik uznał, że obowiązek ten obejmuje również sytuacje, w których konsument nie wskazał danego naruszenia ani w oświadczeniu kierowanym do kredytodawcy, ani w toku postępowania sądowego.

Znaczenie motywu 31 Dyrektywy 2008/48

W opinii podkreślono również znaczenie motywu 31 Dyrektywy 2008/48.

Zgodnie z tym motywem umowa kredytu konsumenckiego powinna zawierać wszystkie niezbędne informacje przedstawione w sposób jasny i zwięzły, tak aby konsument mógł poznać swoje prawa i obowiązki wynikające z umowy.

Rzecznik przypomniał, że informacje przekazywane konsumentowi przed zawarciem umowy i w chwili jej zawierania mają fundamentalne znaczenie dla podjęcia świadomej decyzji o związaniu się umową kredytową.

Proponowana odpowiedź dla Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

W końcowej części opinii Rzecznik Generalny zaproponował, aby Trybunał odpowiedział, że art. 10 ust. 2 Dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nakłada on na sąd krajowy obowiązek zbadania z urzędu przestrzegania obowiązków informacyjnych określonych w tym przepisie również w odniesieniu do informacji, których naruszenia konsument wyraźnie nie podniósł.

Oznacza to, że zdaniem Rzecznika zakres kontroli sądu nie powinien być ograniczony wyłącznie do zarzutów sformułowanych przez konsumenta.

Co dalej z opinią Rzecznika Generalnego i kiedy można spodziewać się wyroku TSUE w sprawie C-831/24? 

Należy pamiętać, że opinia Rzecznika Generalnego nie wiąże Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W praktyce jednak opinie rzeczników generalnych bardzo często wyznaczają kierunek późniejszego rozstrzygnięcia TSUE i stanowią ważny punkt odniesienia dla sądów krajowych.

Na ostateczny wyrok Trybunału w sprawie C-831/24 trzeba będzie jeszcze poczekać. Już dziś jednak opinia wskazuje, że kwestia aktywnej roli sądu w badaniu obowiązków informacyjnych kredytodawców pozostaje jednym z centralnych zagadnień ochrony konsumentów na gruncie Dyrektywy 2008/48.

Tak. W określonych sytuacjach przewiduje to sankcja kredytu darmowego (SKD). Jeżeli umowa kredytu konsumenckiego narusza przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, konsument może domagać się rozliczenia zobowiązania wyłącznie do wysokości kapitału. W praktyce oznacza to możliwość odzyskania odsetek, prowizji i innych kosztów kredytu. Kiedy bank traci prawo do odsetek i jak wygląda to w praktyce?

Na czym polega sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego to mechanizm ochrony konsumenta przewidziany w ustawie o kredycie konsumenckim. Jej celem jest zdyscyplinowanie banków i instytucji finansowych do rzetelnego informowania o kosztach oraz warunkach kredytu. To jedna z najdalej idących sankcji przewidzianych w polskim prawie konsumenckim.

Jeżeli kredytodawca naruszy obowiązki ustawowe, konsument może złożyć oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Możliwym skutkiem jest rozliczenie kredytu tak, jakby był „darmowy”.

W praktyce oznacza to, że:

• konsument zwraca wyłącznie kapitał, 
• bank traci prawo do odsetek, 
• nie może żądać prowizji ani innych kosztów pozaodsetkowych. 

Czy bank musi oddać odsetki po zastosowaniu sankcji kredytu darmowego?

Tak, jeżeli sankcja kredytu darmowego zostanie pozytywnie zastosowana. W takiej sytuacji wszystkie świadczenia wykraczające poza kwotę kapitału stają się świadczeniem nienależnym. Dotyczy to przede wszystkim odsetek, prowizji, opłat przygotowawczych oraz części kosztów dodatkowych związanych z kredytem. 

Jakie błędy w umowie kredytu konsumenckiego mogą prowadzić do zwrotu odsetek?

Najczęściej chodzi o naruszenia obowiązków informacyjnych wynikających z ustawy o kredycie konsumenckim. W praktyce analizowane są przede wszystkim:

• błędnie wyliczona RRSO, 
• nieprawidłowo wskazany całkowity koszt kredytu, 
• brak jasnych zasad naliczania opłat, 
• nieprecyzyjne informacje o oprocentowaniu, 
• brak lub wadliwe pouczenie o prawie odstąpienia od umowy. 

Istotne znaczenie mają również błędy związane z naliczaniem odsetek od kredytowanych kosztów pozaodsetkowych, takich jak prowizja czy składka ubezpieczeniowa doliczana do kwoty kredytu. W praktyce oznacza to, że bank nalicza odsetki nie tylko od kapitału faktycznie wypłaconego konsumentowi, ale także od własnego wynagrodzenia.

Kwestia ta była przedmiotem analizy TSUE w sprawie C-744/24, w której Trybunał wskazał, że kredytodawca nie może naliczać odsetek od kredytowanych kosztów pozaodsetkowych.

Czy podpis konsumenta na umowie wyklucza zastosowanie sankcji kredytu darmowego?

W sporach z bankami często pojawia się argument, że skoro konsument podpisał umowę kredytu konsumenckiego, to zaakceptował jej warunki. Jednak z perspektywy prawa konsumenckiego sam podpis nie oznacza jeszcze, że konsument został prawidłowo poinformowany.

Kluczowe znaczenie ma to, czy informacje były zrozumiałe, zostały przedstawione w sposób przejrzysty i pozwalały ocenić skutki ekonomiczne kredytu konsumenckiego. Coraz większe znaczenie w tym zakresie ma orzecznictwo TSUE, które podkreśla, że obowiązki informacyjne mają charakter rzeczywisty, a nie wyłącznie formalny. 

Czy można odzyskać odsetki po spłacie kredytu konsumenckiego?

Tak, ale obowiązuje termin. Jeżeli kredyt został już spłacony, konsument może skorzystać z sankcji kredytu darmowego w ciągu roku od wykonania umowy. Zgodnie z dominującym stanowiskiem orzecznictwa chodzi o rok od zapłaty ostatniej raty. Po upływie tego terminu możliwość zastosowania sankcji kredytu darmowego wygasa, dlatego w praktyce bardzo ważna jest szybka analiza umowy po zakończeniu spłaty kredytu.

Jak wygląda dochodzenie zwrotu odsetek w praktyce?

Pierwszym krokiem jest analiza umowy kredytu konsumenckiego i dokumentów związanych z jego zawarciem.

Najczęściej badane są:

• umowa kredytu konsumenckiego, 
• harmonogram spłat, 
• tabela opłat i prowizji, 
• sposób wyliczenia RRSO, 
• zasady naliczania kosztów. 

Jeżeli analiza wykaże naruszenia, konsument może złożyć oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. W praktyce banki często odmawiają uznania sankcji kredytu darmowego, dlatego wiele spraw trafia do sądów. Coraz częściej jednak zapadają wyroki korzystne dla konsumentów, zasądzające zwrot odsetek i kosztów kredytu.

Co zmienił wyrok TSUE w sprawach SKD?

Istotne znaczenie dla spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego ma wyrok TSUE w sprawie C-744/24. Trybunał wyraźnie podkreślił, że obowiązki informacyjne banku nie mogą mieć wyłącznie formalnego charakteru. Zdaniem TSUE konsument powinien otrzymać informacje przedstawione w sposób jasny, przejrzysty i pozwalający realnie ocenić ekonomiczne skutki umowy kredytowej. Samo zamieszczenie danych w dokumentacji nie zawsze jest wystarczające, jeżeli przeciętny konsument nie jest w stanie zrozumieć mechanizmu naliczania kosztów kredytu.

Trybunał wskazał również, że bank nie może naliczać odsetek od kredytowanych kosztów pozaodsetkowych, takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe doliczane do kwoty kredytu.

Wyrok ten może mieć istotny wpływ na sprawy dotyczące sankcji kredytu darmowego i wzmacnia pozycję konsumentów dochodzących zwrotu odsetek, prowizji oraz innych kosztów kredytu.

Podsumowanie  –  kiedy bank musi oddać odsetki?

Bank może zostać zobowiązany do zwrotu odsetek, jeżeli umowa kredytu konsumenckiego narusza ustawę o kredycie konsumenckim i spełnione są przesłanki zastosowania sankcji kredytu darmowego.

W praktyce kluczowe znaczenie mają:

• prawidłowość RRSO, 
• przejrzystość kosztów, 
• sposób informowania konsumenta, 
• dochowanie terminów. 

Jeżeli masz kredyt gotówkowy lub pożyczkę konsumencką, warto sprawdzić umowę pod kątem sankcji kredytu darmowego.
Analiza może wykazać podstawy do odzyskania odsetek i innych kosztów kredytu.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 może w istotny sposób zmienić sposób oceny wielu umów kredytu konsumenckiego. Trybunał jednoznacznie przesądził, że kredytodawca nie może naliczać odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu, takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe.

Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że jest to jedynie zakaz określonej praktyki. W rzeczywistości jednak znaczenie tego wyroku jest znacznie szersze. Nie dotyczy on bowiem wyłącznie konstrukcji jednego elementu umowy, lecz uderza w sam sposób, w jaki kredytodawcy przedstawiają konsumentowi informacje o koszcie kredytu.

To właśnie ten aspekt – obowiązki informacyjne – ma kluczowe znaczenie dla oceny skutków prawnych tego typu umów.

Obowiązki informacyjne jako fundament umowy kredytu

Dyrektywa 2008/48 oraz implementująca ją ustawa o kredycie konsumenckim opierają się na założeniu, że konsument powinien podejmować decyzję w oparciu o przejrzyste i porównywalne dane. Dlatego kredytodawca zobowiązany jest do jasnego określenia m.in. kwoty kredytu, kosztów, oprocentowania, RRSO oraz całkowitej kwoty do zapłaty.

Nie są to elementy techniczne – to podstawowe informacje pozwalające zrozumieć rzeczywisty ciężar zobowiązania.

Mechanizm naliczania odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu powoduje, że ta przejrzystość zostaje utracona.

Gdzie zaczyna się problem: kwota kredytu i jej znaczenie

Punktem wyjścia jest sposób rozumienia całkowitej kwoty kredytu. Trybunał wyraźnie wskazał, że jest to wyłącznie kwota faktycznie udostępniona konsumentowi.

Tymczasem w praktyce rynkowej kredytodawcy często posługują się pojęciami zbliżonymi do „całkowitej kwoty kredytu”, które obejmują nie tylko środki wypłacone konsumentowi, ale również koszty kredytu.

Wprowadzanie do umowy takich pojęć, nieznanych ustawie i odbiegających od jej definicji, prowadzi do sytuacji, w której konsument nie jest w stanie jednoznacznie ustalić, jaka kwota została mu faktycznie udostępniona.

W efekcie dochodzi do wprowadzenia konsumenta w błąd co do podstawowego parametru umowy, jakim jest wysokość kredytu, od której zależy ocena całego zobowiązania.

Oprocentowanie, które nie mówi prawdy

To zniekształcenie przekłada się bezpośrednio na sposób prezentowania oprocentowania. Ustawa wymaga bowiem nie tylko wskazania jego wysokości, lecz także określenia warunków jego stosowania, czyli w szczególności tego, od jakiej kwoty odsetki są naliczane.

W sytuacji, w której kredytodawca nalicza odsetki również od pozaodsetkowych kosztów kredytu, powstaje problem o charakterze fundamentalnym, którego nie da się usunąć poprzez prostą interpretację umowy. W każdym możliwym wariancie dochodzi bowiem do naruszenia obowiązków informacyjnych.

Jeżeli z umowy nie wynika w sposób jednoznaczny, że odsetki naliczane są również od kosztów kredytu, konsument nie otrzymuje pełnej informacji o warunkach stosowania oprocentowania. Nie wie zatem, od jakiej kwoty faktycznie naliczane są odsetki, co oznacza, że obowiązek informacyjny nie został spełniony.

Jeżeli natomiast taki mechanizm wynika z umowy, to oznacza to, że oprocentowanie stosowane jest również do kwot, które – zgodnie z dyrektywą 2008/48 i wykładnią TSUE – nie mogą stanowić podstawy naliczania odsetek. W takiej sytuacji konsument otrzymuje wprawdzie informację, ale jest to informacja sprzeczna z prawem, a więc również wprowadzająca w błąd.

W efekcie niezależnie od przyjętej konstrukcji umowy dochodzi do tej samej konsekwencji: konsument nie jest w stanie ustalić rzeczywistego kosztu kredytu ani porównać oferty z innymi produktami dostępnymi na rynku. Informacja o oprocentowaniu i warunkach jego zastosowania, która powinna stanowić jeden z podstawowych punktów odniesienia przy ocenie zobowiązania, zostaje w ten sposób pozbawiona swojej funkcji.

RRSO – liczba, która przestaje mieć znaczenie

Jeszcze wyraźniej widać to na przykładzie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. RRSO ma stanowić syntetyczną informację o całkowitym koszcie kredytu i pozwalać konsumentowi na porównanie ofert dostępnych na rynku.

Jeżeli jednak koszt ten zostaje powiększony o odsetki naliczane od kwot, które nie powinny być oprocentowane, to już na poziomie danych wejściowych dochodzi do błędu. W takiej sytuacji nawet matematycznie poprawne zastosowanie wzoru prowadzi do wyniku, który nie oddaje rzeczywistego – w rozumieniu prawa – kosztu kredytu.

Nie mamy tu do czynienia z drobną nieścisłością, lecz z sytuacją, w której parametr mający kluczowe znaczenie dla decyzji konsumenta zostaje systemowo zniekształcony.

Problem ten pogłębia dodatkowo sposób, w jaki kredytodawcy ujmują skredytowane koszty kredytu w samym równaniu RRSO. Zgodnie z przyjętą metodologią, koszty ponoszone przez konsumenta w momencie uruchomienia kredytu powinny zostać uwzględnione jako pierwszy przepływ po stronie spłat i kosztów. Tymczasem w praktyce skredytowane koszty kredytu często nie są ujmowane w ten sposób, mimo że faktycznie obciążają konsumenta już na początku trwania umowy.

W efekcie dochodzi do sytuacji, w której:

• z jednej strony koszty te wpływają na wysokość zobowiązania i naliczanych odsetek,
• z drugiej strony nie są prawidłowo uwzględniane w strukturze przepływów przy obliczaniu RRSO.

Taka niespójność powoduje, że RRSO nie tylko opiera się na zawyżonych kosztach, ale również jest obliczane przy wykorzystaniu założeń, które nie odpowiadają rzeczywistemu przebiegowi umowy.

W rezultacie konsument otrzymuje parametr, który sprawia wrażenie precyzyjnego i obiektywnego, podczas gdy w rzeczywistości nie odzwierciedla ani rzeczywistego kosztu kredytu, ani rzeczywistego sposobu jego spłaty.

Kwota do zapłaty – więcej niż powinno być

Podobny problem dotyczy całkowitej kwoty do zapłaty. Jest to jedna z najważniejszych informacji dla kredytobiorcy – pokazuje bowiem, ile w rzeczywistości będzie musiał oddać.

Jeżeli jednak obejmuje ona odsetki naliczane od kosztów kredytu, to zostaje sztucznie zawyżona. Konsument nie tylko płaci więcej, ale jednocześnie nie jest w stanie ustalić, jaka część tej kwoty wynika z rzeczywistego kosztu kredytu, a jaka z zastosowania niedopuszczalnego mechanizmu.

Brak przejrzystości w spłacie

Nieprawidłowości dotyczą również sposobu prezentowania spłaty kredytu. W wielu przypadkach konsument nie otrzymuje informacji, jaka część raty obejmuje koszty kredytu oraz odsetki naliczone od tych kosztów.

To dodatkowo utrudnia ocenę rzeczywistego zakresu zobowiązania.

Co wynika z tego dla oceny prawnej umowy

W efekcie wszystkie kluczowe parametry umowy – od kwoty kredytu, przez oprocentowanie, aż po RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty – przestają spełniać swoją funkcję informacyjną.

Konsument nie otrzymuje spójnego obrazu zobowiązania i nie ma realnej możliwości porównania oferty z innymi produktami dostępnymi na rynku.

To właśnie w takich sytuacjach ustawodawca przewidział szczególny mechanizm ochrony – sankcję kredytu darmowego.

Sankcja kredytu darmowego jako reakcja na naruszenie

Sankcja kredytu darmowego polega na pozbawieniu kredytodawcy prawa do wynagrodzenia w przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych.

Nie jest to forma rekompensaty dla konsumenta, lecz instrument mający zapewnić przestrzeganie standardów wynikających z dyrektywy 2008/48. Jej funkcją jest wyeliminowanie sytuacji, w której nieprawidłowe konstruowanie informacji o kredycie pozostaje dla przedsiębiorcy opłacalne.

Wnioski po wyroku TSUE

Wyrok TSUE C-744/24 pokazuje, że określony sposób konstruowania kredytu prowadzi do systemowego zniekształcenia informacji przekazywanej konsumentowi.

A skoro tak, to ocena takich umów powinna koncentrować się nie na pojedynczych elementach ich treści, lecz na tym, czy konsument rzeczywiście otrzymał rzetelną i kompletną informację o kosztach zobowiązania.

Jeżeli odpowiedź na to pytanie jest negatywna, konsekwencją – zgodnie z ustawą – powinna być sankcja kredytu darmowego.