W ostatnich tygodniach coraz częściej dostrzegalny jest określony kierunek w decyzjach procesowych podejmowanych w sprawach dotyczących tzw. sankcji kredytu darmowego, polegający na wstrzymywaniu rozpoznania spraw do czasu uzyskania wykładni prawa unijnego przez TSUE. Sąd Najwyższy zdecydował o zawieszeniu postępowań zarejestrowanych pod sygnaturami III CZP 3/25 oraz III CZP 15/25 do czasu wydania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyroków w sprawach C-566/24, C-744/24 oraz C-831/24.
Decyzje te wpisują się w coraz wyraźniejszy trend obserwowany w sądach powszechnych, które – wzorem Sądu Najwyższego – wstrzymują rozpoznawanie spraw do momentu uzyskania jednoznacznej wykładni prawa unijnego przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Dlaczego sądy powszechne zawieszają postępowania?
Zawieszenie spraw przez sądy powszechne nie jest przejawem opieszałości, lecz wyrazem procesowej rozwagi oraz poszanowania zasady pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej. Przedmiotem pytań prejudycjalnych skierowanych do TSUE są bowiem kluczowe zagadnienia dotyczące wykładni przepisów dyrektywy konsumenckiej oraz ich implementacji do polskiego porządku prawnego. To właśnie od odpowiedzi Trybunału zależeć będzie, w jaki sposób sądy krajowe powinny interpretować przesłanki i skutki zastosowania sankcji kredytu darmowego.
W takich okolicznościach wydawanie wyroków przed rozstrzygnięciem TSUE mogłoby prowadzić do:
- rozbieżności w orzecznictwie,
- konieczności późniejszego wznawiania postępowań,
- naruszenia zasady pierwszeństwa i jednolitego stosowania prawa UE.
Stan spraw prowadzonych przez naszą kancelarię
W Kancelarii prowadzimy obecnie 1350 aktywnych spraw sądowych dotyczących sankcji kredytu darmowego, w których reprezentujemy konsumentów w sporach z bankami i instytucjami finansowymi. Spośród nich 440 postępowań zostało zawieszonych w oczekiwaniu na rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości UE.
Z naszej perspektywy jest to kierunek w pełni uzasadniony i korzystny dla konsumentów. Umożliwia on bowiem wydanie w przyszłości rozstrzygnięć opartych na pełnej i autorytatywnej wykładni prawa unijnego.
Znaczenie przyszłych wyroków TSUE
Orzeczenia TSUE w sprawach C-566/24, C-744/24, C-831/24 i C-473/25 mogą mieć fundamentalne znaczenie dla tysięcy konsumentów w Polsce. Jeżeli Trybunał potwierdzi prokonsumencką wykładnię przepisów – zgodną z celem dyrektyw unijnych, jakim jest realna ochrona słabszej strony umowy – można spodziewać się, że:
- sądy krajowe będą częściej stosować sankcję kredytu darmowego,
- linia orzecznicza ulegnie ujednoliceniu,
- zapadną liczne korzystne dla konsumentów wyroki w zawieszonych dotychczas sprawach.
W praktyce może to oznaczać dla kredytobiorców istotne korzyści finansowe, w tym zwrot nienależnie pobranych kosztów kredytu.
Kierunek, który powinien zostać utrzymany
Choć zawieszenie postępowań naturalnie wydłuża czas oczekiwania na prawomocne rozstrzygnięcie, w dłuższej perspektywie może okazać się rozwiązaniem najbezpieczniejszym i najbardziej korzystnym dla konsumentów. Jednoznaczne stanowisko TSUE zwiększy przewidywalność rozstrzygnięć i wzmocni pozycję kredytobiorców w sporach z bankami.
Na bieżąco monitorujemy przebieg postępowań przed Trybunałem Sprawiedliwości UE oraz reakcję sądów krajowych na zapadające orzeczenia. O dalszych istotnych zmianach będziemy informować na naszej stronie internetowej.
Czy zawieszenie postępowania oznacza, że sprawa jest zagrożona lub zostanie oddalona?
Nie. Zawieszenie postępowania ma charakter proceduralny i nie przesądza o wyniku sprawy. Wręcz przeciwnie – w wielu przypadkach jest to działanie zabezpieczające interes konsumenta, pozwalające na rozpoznanie sprawy w oparciu o pełną i wiążącą wykładnię prawa unijnego.
Jakie znaczenie dla konsumentów mogą mieć przyszłe wyroki TSUE?
Wyroki TSUE mogą jednoznacznie przesądzić o sposobie stosowania sankcji kredytu darmowego przez sądy krajowe. W przypadku potwierdzenia prokonsumenckiej wykładni przepisów możliwe będzie ujednolicenie orzecznictwa oraz wydawanie licznych korzystnych wyroków, skutkujących zwrotem nienależnie pobranych kosztów kredytu.
Czy warto wszcząć postępowanie sądowe już teraz, mimo że część spraw jest zawieszana?
Tak. Wszczęcie postępowania już teraz pozwala zabezpieczyć roszczenia konsumenta, w tym przerwać bieg przedawnienia. Nawet jeżeli sprawa zostanie czasowo zawieszona, po wydaniu wyroków TSUE będzie mogła zostać szybko podjęta i rozpoznana w oparciu o aktualną linię orzeczniczą.
Autor: radca prawny Karolina Wysmułek
